Onder de reekstitel: Vaktherapeutische verkenningen is verschenen:

Samenvatting

Binnen de forensische psychiatrie wordt veel gebruik gemaakt van vaktherapie. De inzet en werkwijze per vaktherapeut en instelling verschillen echter sterk. De verschillende indelingen die gehanteerd worden binnen vaktherapie geven geen overzichtelijk beeld wanneer en bij wie welke interventies toegepast worden. Of wanneer welke methodieken worden ingezet.
Om de werkwijzen binnen vaktherapie meer te stroomlijnen en actualiseren heeft H. Smeijsters (2000) vijf werkwijzen omschreven die nu als indeling voor dramatherapie, muziektherapie en beeldende therapie gehanteerd worden.
De bij mij gerezen vragen over het werkterrein van de dramatherapeut waren reden om verder onderzoek te doen naar deze werkwijze-indeling. Welke indeling kan gehanteerd worden? Welke interventies kan men bij welke forensisch psychiatrische patiëntgroep toepassen? Welke referentiekaders gebruiken dramatherapeuten in de forensische psychiatrie? Vanuit welke visie/rationale handelt men?

Daarnaast bestaat door de ontwikkeling van diagnose-behandelcombinaties in de geestelijke gezondheidszorg en de ontwikkeling van multidisciplinaire richtlijnen voor specifieke probleemgebieden meer behoefte aan onderzoek naar dramatherapie.

Vanuit deze vragen is de volgende onderzoeksvraag ontstaan:
Is het mogelijk, uitgaande van de actuele dramatherapeutische praktijk en literatuur, tot een consensus-based document te komen, bestaande uit vijf werkwijze-beschrijvingen, waarin dramatherapie in de forensische psychiatrie beschreven staat?

Subvragen waren:
1. Welke indeling in werkwijze is het meest representatief voor de praktijk?
2. Welke doelgroep, rationale, indicaties en contra-indicaties, behandeldoelen, ingezette werkvormen, referentiekader, attitude/interventies zijn vanuit de praktijk te koppelen aan de vijf werkwijzen?
3. Welke doelgroep, rationale, indicaties en contra-indicaties, behandeldoelen, ingezette werkvormen, referentiekader, attitude/interventies zijn vanuit de literatuur te koppelen aan de vijf werkwijzen?
4. Is consensus per werkwijze-beschrijving of per item haalbaar?

Het onderzoek is een kwalitatief inventariserend onderzoek, met als doel te komen tot een consensus-based beschrijving van dramatherapie. De gehanteerde onderzoeksmodellen zijn Delphi-onderzoek en literatuuronderzoek. Het literatuuronderzoek heeft plaatsgevonden voorafgaand aan het Delphi-onderzoek. Het Delphi-onderzoek is opgebouwd uit meerdere responsronden.

Databronnen waren documenten: boeken en artikelen over (forensische) (drama)therapie, Nederlandse publicaties van de afgelopen vijf jaar over dramatherapie specifiek in de forensische psychiatrie en een beschrijving van (ambulante) forensische dramatherapie, d.d. mei 2004, S. Timmer, interne publicatie, Pompestichting Kairos Nijmegen. Respondenten waren dramatherapeuten uit het forensische werkveld, waarbij een selecte steekproef is toegepast.

Meerdere onderzoekstechnieken zijn gebruikt in verschillende fasen van het onderzoek en bij verschillende bronnen. Zoals inhoudsanalyse tijdens het literatuuronderzoek, ondervraging met een gestructureerde vragenlijst tijdens de enquête en de laatste responsronde. Half gestructureerd mondeling groepsinterview is toegepast tijdens de werkconferentie. Ongestructureerde schriftelijke ondervraging en individueel telefonisch interview zijn toegepast tijdens de responsronde.

De enquête is door alle twaalf deelnemende dramatherapeuten ingevuld. Uiteindelijk hebben 10 dramatherapeuten de werkwijze-beschrijvingen steeds becommentarieerd, wat heeft geleid tot de definitieve beschrijvingen. Deze zijn in een laatste responsronde door hen gescoord op de mate van consensus. Wat heeft geleid tot vijf werkwijze-beschrijvingen. Waarbij, kijkend naar de scores per werkwijze, zichtbaar wordt dat iedere werkwijze-beschrijving consensus-based is. Zo ontstond er een helder antwoord op de onderzoeksvraag:
Het is mogelijk te komen tot een consensus-based document waarin dramatherapie in de forensische psychiatrie beschreven staat. Het resultaat zoals beschreven in paragraaf 3.2 is een consensus-based beschrijving van dramatherapie in de forensische psychiatrie.

Summary

Arts therapy is a commonly used treatment within the context of forensic psychiatry.
However, the working methods of different therapists and in different institutions differ greatly. The different classifications which are used within arts therapy give no comprehensive picture when and for whom certain interventions are used or when to use specific methods.
To streamline and update the possible working methods within arts therapy, H. Smeijsters (2000) has defined five working methods, which are now used as a classification system for arts therapy in the Netherlands.
My questions concerning the work field of the drama therapist were reason for further research into this classification of working methods. Which classification should be used? Which interventions are possible to use for what kind of forensic psychiatric patient group? Which frames of reference do drama therapists use in the forensic psychiatry? What is their treatment vision?

Moreover, diagnostic-treatment-combinations have entered into mental health care. Along with the development of multidisciplinary directives for specific problem areas, the need for research into drama therapy increases.

The following research question has sprung from these considerations:
Is it possible, judging by the current drama therapeutic practice and literature, to develop a consensus based document, consisting of five definitions, in which drama therapy in forensic psychiatry is described?

Sub questions were:
1. Which working method classification is most representative of contemporary practice?
2. Which target group, rationale, indications and counter-indications, treatment aims, methods, frame of reference or attitude/interventions can be linked to the five working methods considering contemporary practice?
3. Which target group, rationale, indications and counter-indications, treatment aims, methods, frame of reference or attitude/interventions can be linked to the five working methods concerning literature?
4. Is it possible to reach a consensus-based definition for each working method?

The research is qualitative and inventory. The aim of the research is to develop a consensus-based description of drama therapy. The research models used are the Delphi Technique and literature research. The literature research took place before the Delphi Technique was carried out. Research using the Delphi Technique was carried out in several rounds.
Documents that served as data sources were: books and articles concerning (forensic) (drama) therapy, Dutch publications of the past five years concerning drama therapy specifically in the forensic psychiatry and a description of (ambulant) forensic drama therapy, dated May 2004, S. Timmer, internal publication, Pompestichting Kairos Nijmegen. Respondents were drama therapists from the forensic field.

Several research techniques have been used in the different phases and for analysing different sources. Contents analysis was used in the literature research, structured interviews took place during the last response round. A semi structured group interview was conducted during a conference. Unstructured written interviews and individual telephone interviews were carried out during response rounds.

The questionnaire was filled in by all twelve participating drama therapists.
Ultimately, ten drama therapists commented on the working methods during the response rounds leading up to the definite descriptions. The degree of consensus on these definitions was determined in the last round. This resulted in definitions of the five working methods of drama therapy in forensic psychiatry.

Considering the scores per working method it is clear that every definition is consensus-based. Thus, a clear answer to the research question has been found:
It is possible to reach a consensus-based document in which drama therapy in forensic psychiatry is described. The result, as can be found in paragraph 3.2, is the consensus-based description of drama therapy in forensic psychiatry.