Onder de reekstitel: Vaktherapeutische verkenningen is verschenen:

Samenvatting

In dit verslag is te lezen hoe het onderzoek naar professionele nabijheid is verlopen. Er zal naar een antwoord worden gezocht op de vraagstelling, die in het onderzoek centraal staat, namelijk: wat is professionele nabijheid nu precies en hoe wordt dit toegepast in beeldende therapie met mensen met een verstandelijke beperking?
Professionele nabijheid is niet gericht op het letterlijk dichtbij de cliënt zijn of het vertroetelen of verzorgen van de cliënt. De professionele nabijheid zorg voor een relatie waarin de cliënt niet afhankelijk is van de therapeut. Professionele nabijheid is belangrijk bij mensen met een verstandelijke beperking om hen zo autonoom als mogelijk te kunnen Laten handelen. Tijdens het onderzoek is naar voren gekomen dat er verschillende vormen van nabijheid bestaan zoals bijvoorbeeld fysieke nabijheid, symbiotische nabijheid en professionele nabijheid.
De professionele nabijheid is een vorm van nabijheid waar het onderzoek zich met name op zal richten. Er is gezocht naar een juiste onderbouwing en definiëring van dit begrip. De therapeutcliënt relatie waarin de cliënt voorop staat speelt een belangrijke rol in de professionele nabijheid, dit is dan ook een reden geweest om verdieping te zoeken in de theorie van Carl Rogers. Deze theorie toont veel overeenkomsten met mijn ideeën over professionele nabijheid. De interactie in de relatie tussen de client en therapeut, die belangrijk is in de professionele nabijheid, ontbrak hier echter.
Iemand die wel veel geschreven heeft over de intersubjectiviteit is de franse filosoof Emmanuel Levinas. Mijn eigen visie over de professionele nabijheid en hiermee de relatie tussen de cliënt en therapeut, sloot hier beter op aan. Levinas schrijft over de relatie tussen het Ik en de Ander. Hij noemt hierin het westerse den ken, wat uitgaat van het Ik en zet hier een denkwijze volgens de joodse traditie tegenover, wat juist uitgaat van de Ander. Levinas stelt de Ander voorop en respecteert en ondersteunt het anders-zijn van de Ander. Tot slot beschrijft hij het appel wat de Ander doet. Het appel toont de kwetsbaarheden, maar ook de mogelijkheden van de Ander.
In het huidige onderzoek zijn elementen uit deze theorie, die van belang waren bij het definiëren van de professionele nabijheid, vertaald naar de praktijk.
In beeldende therapie staat de cliënt voorop en wordt zijn anders-zijn (zijn eigenheid) ontwikkeld en ondersteund door middel van beeldende expressie. De cliënten creëren een eigen stijl waar hun eigenheid dan vorm krijgt. Als therapeut zal ik dit ondersteunen en stimuleren door te spiegelen in de beeldende activiteiten (mimesis), maar ook door werk tentoon te stellen. Buiten het medium gaat de professionele nabijheid voornamelijk over de hulpvraag (het appel), die de cliënt aan mij laat zien. Het gaat om het zien en ingaan op de bedoelde hulpvraag. Een cliënt zendt namelijk tegenstrijdige, maar ook verborgen hulpvragen uit gedurende het proces. Het is mijn taak als therapeut de client te zien, zoals hij is en hiermee ook de bedoelde hulpvraag te ontcijferen.
Na het bestuderen van de theorie van Levinas is er naast de professionele nabijheid ook nog de westerse nabijheid te onderscheiden. De westerse nabijheid haalt eerst naar binnen, maar plaatst vervolgens op afstand, door het anders zijn van de Ander niet te erkennen. Men laat dus alleen dat wat binnen de eigen totaliteit(denkkader) valt nabij zijn en plaatst de rest op afstand. De professionele nabijheid maakt juist een tegenovergestelde beweging en wel naar buiten toe. Hij laat eerst de ander anders zijn, dus plaatst hem op afstand en gaat vervolgens in op het appel en laat de nabijheid toe. De professionele nabijheid lijkt in eerste instantie, door zijn beweging naar buiten, veel weg te hebben van wat in de litera¬tuur over afstand beschreven staat.