Boekbespreking

Door Minke Kullberg

Authentic Voices, Authentic Singing

A Multicultural Approach to Vocal Music Therapy

Sylka Uhlig

Gilsum(UK): Barcelona Publishcers, 2006 (200 pagina’s)

ISBN 978-1-891278-44-4

Prijs: 32 dollar

De Authentieke Stem

Huilen, schreeuwen, zuchten, kreunen, neuriën en lachen. Dit zijn allerlei vormen van authentiek stemgebruik. Met andere woorden, een originele, eigen, niet geïmiteerde vorm van vocale klank. In dit persoonlijke, heldere, en zeer informatieve boek zijn deze geïntegreerd tot een duidelijke werkwijze en handleiding. De auteur, Sylka Uhlig, beschrijft hoe men de Authentic Voice kan inzetten in langdurige individuele therapie of in groepsvorm, zoals een koor. Dit boek is een handleiding voor elke muziektherapeut, vaktherapeut, psychotherapeut, leraar, zanger of acteur, die zijn of haar stem gebruikt in therapie, educatie of toneel

Casusbeschrijvingen

In dit boek wordt het onbekende potentieel van de stem in muziektherapie benadrukt.Dit potentieel wordt niet beperkt tot het enkel zingen van liedjes, maar bevat juist allerlei andere vormen van stemgebruik. Het boek is opgebouwd in drie delen. In Deel A demonstreert Sylka Uhlig de kracht van de stem in zeven hoofdstukken met casestudies, eigen ervaringen in het werkveld en andere persoonlijke ondervindingen. Zo omvat het hoofdstuk The Exited Voice een therapieverslag van een autistische jongen van 9 jaar met agressief gedrag. De behandeling van het depressieve Afrikaans-Amerikaanse meisje Shelly, wordt in The Grieveing Voice beschreven. In The Symbolic Voice durft een jonge vrouw met MPS haar emoties via zang weer zelf te beleven. Aan het einde van elk hoofdstuk in deel A wordt een casus beschreven. Dit geeft een mooi en duidelijk beeld van haar werkwijze. Ik raad daarom iedereen aan die met zang werkt deze casusbeschrijvingen te lezen.

Islamitische Zang en Afrikaanse Slaven

In Deel B exploreert Sylka Uhlig de unieke wereld van vocale expressie via voorbeelden van Afrikaanse slaven, Indiaanse helers. Deze authentieke zangvormen worden onderscheiden zich van elkaar door hun doelen. Ze kunnen bijvoorbeeld een productief of spiritueel doel hebben of dienen om te overleven. De hoofdstukken in deel B zijn helder ingedeeld, en thema’s zoals Primitive Singing, Female Singing, Islamic Singing en Western Singing komen aan bod. De inhoud van deze hoofdstukken is niet alleen interessant voor therapeuten die met de beschreven doelgroepen werken, maar ook voor zangers en instrumentalisten die meer over de gepresenteerde zangstijlen willen weten.

De Methode

In het derde deel van het boek integreert de auteur emotionele, relationele, cognitieve, fysieke, esthetische, spirituele en technische aspecten van zang en stemgebruik, tot een multiculturele klinische methode. Samen met collega Kate Richards Geller, ontwikkelde ze deze methode getiteld Singing; A Personal and Professional Need. Deze methode bestaat uit drie delen, welke beschreven worden in dit hoofdstuk. Als eerste is er het hoofdstuk A Time to Sing. Dit is een wekelijkse workshop voor de stem, met veel praktische oefeningen, waarin ook aandacht besteedt wordt aan de houding van de therapeut. In Partner Work beschrijft Sylka Uhlig een instrument om de afstand/nabijheid af te stemmen en een veilige setting te creëren voor de cliënt. In het hoofdstuk Multicultural Approach staan voorbeelden van multiculturele liedjes.

Terug naar de basis

Terwijl ik de casus lees van een autistische jongen (pag. 40), voel ik als het ware zelf de rust die het de jongen moet hebben gegeven, toen zijn eigenaardige klanken werden ingevuld of nagezongen door de therapeut. Het is op de meest basale manier ‘je gehoord voelen’. En wil niet iedereen dat? Na verloop van tijd ontstaat er een lied waarbij de jongen het zingen van de therapeut muzikaal met zijn stem aanvult. Wat een enorme ontwikkeling voor een agressieve autistische jongen! Zo zijn er meer casusbeschrijvingen, die stimuleren de authentieke stem te onderzoeken.

Net als een instrumentalist moet een zanger zijn of haar instrument kennen. Bovendien is er nog meer bewustzijn nodig bij het zingen. Er zit geen extern instrumenten tussen, want je lichaam is het instrument; het is puur en direct. Hierdoor vergt deze werkwijze van de therapeut, naast intimiteit en kwetsbaarheid, een grote inzet van de persoon, geest en emoties. Tijdens het lezen realiseer ik me dat de stem inderdaad een oerklank is en een oergebruik is van je lichaam. Dit roept bij elk mens een gevoel op. Confrontatie, weerstand, thuiskomen, deel zijn van de groep of de wereld, heling, geluk, verdriet. Tijdens het lezen van dit boek besef ik me, dat de stem veel meer is dan geluid maken en muziek maken. Het is manier om terug te komen bij je wortels en bij jezelf. Als therapeut of begeleider moet je mijns inziens enorm goed weten wat je doet, want een interventie op het gebied van stemgebruik zou bij wijze van spreken Pandorra’s doos kunnen openen.

Hoewel Authentic Voices een zeer informatief en uitgebreid boek is over het stemgebruik in therapie (had ik dit maar gehad tijdens mijn opleiding!) is het lastig zoeken naar informatie afgaande op de titels van de hoofdstukken. De titels, omvatten de essentie van de inhoud weliswaar goed, maar dit begrijp je als lezer pas nadat je de hoofdstukken hebt gelezen. Aan het begin van elk hoofdstuk is er wel een korte samenvatting van alle paragrafen.

Drempel

Ik denk dat veel muziektherapeuten de kracht en het effect van stemgebruik zullen bevestigen. Toch is er een enorme drempel voor veel beroepsbeoefenaars, inclusief mijzelf, om hun eigen authentieke stem in te zetten. Het zingen van ‘liedjes uit de klapper’ is geen probleem, maar zodra het om klanken en expressie gaat wordt het stemgebruik in therapie lastiger. Het lijkt me dus van groot belang dat je als therapeut vertrouwd bent met je eigen stem en de rare klanken die je kunt maken, voordat je een cliënt begeleidt naar zijn of haar wereld van expressie en eigen klanken.

Als muziektherapeut en zangcoach vond ik Deel A het interessantste om te lezen. De casussen zijn gedetailleerd beschreven, en ze inspireerden me om klanken in te zetten binnen mijn eigen zanglessen, niet als product, niet als middel in de vorm van een product, maar als een expressievorm. Een vorm waarin je kunt zoeken naar je eigen stem, en het zelfvertrouwen en de ontspanning daarin.

Over de auteur

Minke Kullberg studeerde af in 2004 als muziektherapeut en werkte in de kinderpsychiatrie en het ZMOK onderwijs. Sinds 2006 werkt zij als zangcoach in het amateurtoneel en is dirigent bij koren in Nijmegen en Arnhem.